DAO: Mạng xã hội xoay chuyển thế giới

Internet và mạng xã hội đã giúp những người có cùng chí hướng giao tiếp dễ dàng hơn bao giờ hết, đẩy lùi hạn chế của vị trí địa lý.

Sự ra đời của tiền tệ và tài chính kỹ thuật số đã hình thành một loại mạng lưới xã hội mới, cho phép những người có cùng chí hướng không chỉ giao tiếp mà còn phối hợp với nhau để tạo dựng nguồn vốn và sử dụng nó cho mục đích chung, được gọi là DAO.

Những nhà tư tưởng lạc quan tin rằng các tổ chức tự trị phi tập trung có thể tái tạo lại cách con người tổ chức và cuối cùng làm lu mờ quy mô và phạm vi của các tập đoàn lớn nhất thế giới.

DAO là gì?

DAO là viết tắt của Decentralized Autonomous Organization: Tổ chức tự trị phi tập trung.

Các tổ chức này được cấu thành và hoạt động dựa vào sự hỗ trợ của công nghệ. Chúng cho phép mọi người tập hợp các nguồn lực hướng tới một mục tiêu chung và chia sẻ giá trị khi những mục tiêu đó đạt được.

DAO được tạo ra như một bản nâng cấp của LLC (công ty trách nhiệm hữu hạn) để thích nghi và phù hợp với bối cảnh web3. Các DAO sẽ được khởi tạo trên các mạng blockchain mở như Ethereum, được tổ chức bởi các token với các quy tắc của chúng được mã hóa trong các hợp đồng thông minh (smart contract).

Các DAO không bị ràng buộc bởi vị trí địa lý, điều này cho phép họ huy động nhanh chóng và thu hút nhân tài từ khắp nơi trên thế giới. ConstitutionDAO đã huy động được hơn 40 triệu đô la từ 17000 người đóng góp trong vòng chưa đầy một tuần nhằm mục đích đấu giá để mua một trong những bản sao của hiến pháp Hoa Kỳ.

Các DAO thậm chí có thể làm được nhiều hơn thế, họ có thể thay đổi cách chúng ta tổ chức bất kỳ phương thức hoạt động kinh tế nào.

Đã có hơn 180 DAO (được theo dõi bởi deepdao.io) với tài sản 10 tỷ usd và gần 2 triệu thành viên, trong đó có những DAO quản lý một số giao thức lớn nhất thị trường tiền điện tử, đến các DAO nhỏ hơn được tổ chức xung quanh lĩnh vực đầu tư, cộng đồng xã hội, phương tiện truyền thông và từ thiện.

DAO giao thức

Ethereum là chìa khóa dẫn đến sự bùng nổ của các tài sản tiền điện tử. Từ đó, các nhà phát triển đã tạo ra các giao thức cho phép mọi người giao dịch, cho vay, tối ưu lãi suất các tài sản mới này (như Uniswap, Compound và Aave). Các giao thức này hướng tới mục đích phi tập trung, điều này tạo ra nhu cầu tìm ra cách điều chỉnh sự phát triển phù hợp.

Thay vì đặt mọi quyết định quan trọng vào tay một nhóm nhỏ các nhà phát triển, các giao thức DAO nổi lên như một cách để mang lại cho bất cứ người dùng nào đó thể hiện tiếng nói về hướng đi trong tương lai của sản phẩm.

Thông thường, người dùng sẽ sở hữu token dựa trên việc sử dụng và đóng góp trong quá khứ. Từ những token này, bất kỳ người dùng nào cũng có thể đề xuất các cách để cải thiện dự án và toàn bộ chủ sở hữu token có thể bỏ phiếu về việc các nhà phát triển có nên tiếp tục với đề xuất hay không. Nhiều token hơn tương đương nhiều biểu quyết hơn.

Ví dụ: Chủ sở hữu token Uniswap là UNI hiện đang bỏ phiếu về việc Uniswap nên triển khai trên mạng lưới Layer2 nào, hoặc bỏ phiếu về cách quản lý kho bạc trị giá 2 tỷ USD của giao thức.

Các token gắn kết cộng đồng xung quanh sự thành công trong tương lai của giao thức, giá trị token sẽ tăng khi giao thức phát triển – hoặc giảm nếu nó thất bại. Các giao thức DAO đang quản lý tài sản lớn nhất là là Uniswap, Lido, Radicle, Compound, Olympus và Aave.

DAO đầu tư, sưu tập

Danh mục DAO lớn thứ hai là đầu tư. Dạng DAO này cho phép mọi người góp vốn với mục đích đầu tư vào các tài sản cụ thể. Chúng bao gồm các khoản đầu tư mạo hiểm vào những thứ như giao thức ví dụ như DeFi hoặc NFT, đến những nỗ lực ngày càng tham vọng như mua các tài liệu, tài sản quý hiếm.

Tương tự như các hình thức huy động vốn từ cộng đồng bằng tiền điện tử khác, các DAO này cung cấp một phương tiện hình thành vốn nhanh chóng và đơn giản khi so sánh với quỹ đầu tư mạo hiểm điển hình. Các quỹ này cũng minh bạch hơn các quỹ mạo hiểm truyền thống, vì các thành viên có thể kiểm tra tất cả các giao dịch trên chuỗi.

PleasrDAO, MetaCartel Ventures, Flamingo, Komerabi đều là những ví dụ về việc các DAO tập hợp các nguồn lực, cùng nhau đưa ra các quyết định đầu tư và chia sẻ lợi ích khi các khoản đầu tư đó thành công. Tương tự như vậy, Syndicate là một dự án xây dựng một bộ công cụ cho phép bất kỳ ai cũng có thể dễ dàng tạo ra DAO đầu tư của riêng họ.

DAO xã hội

Các DAO xã hội sẽ tập hợp những người có cùng chí hướng lại với nhau trong các cộng đồng trực tuyến, được điều phối xung quanh một token. Ví dụ hàng đầu là Friends With Benefits và token $FWB của nó. Để tham gia, các thành viên phải gửi đơn đăng ký và nhận 75 token FWB. Việc tham gia đi kèm với quyền truy cập vào một cộng đồng bao gồm các nhà xây dựng, nghệ sĩ và nhà sáng tạo tiền điện tử nổi bật cũng như các sự kiện độc quyền.

Bằng cách này, các thành viên có động lực để tạo ra một cộng đồng có giá trị – chia sẻ thông tin chi tiết, tổ chức các buổi gặp mặt và các bữa tiệc. Giá $FWB tăng từ $10 lên đến $75 vào thời điểm hiện tại.

Các DAO xã hội khác sử dụng NFT làm cơ chế mở khóa quyền truy cập vào một cộng đồng rộng lớn hơn. Ví dụ, sở hữu một NFT Bored Ape sẽ giúp bạn mở khóa quyền truy cập vào Discord của Câu lạc bộ Du thuyền Bored Ape, quyền tham gia các sự kiện, airdrop NFTs. Trong trường hợp này, quyền lợi của từng thành viên sở hữu NFTs sẽ thúc đẩy giá trị chung của bộ sưu tập NFTs Bored Ape.

DAO dịch vụ

Các DAO dịch vụ tập hợp những người lạ từ khắp nơi trên thế giới lại với nhau để xây dựng các sản phẩm và dịch vụ. Khách hàng có thể đưa ra mức tiền thưởng cho các nhiệm vụ cụ thể. Sau khi hoàn thành, khách hàng sẽ trả thưởng và đồng thời sẽ trả cho kho bạc của DAO một khoản phí. Những người đóng góp sẽ nhận được token quản trị để có quyền sở hữu trong DAO.

Hầu hết các DAO dịch vụ ban đầu, như DxDAO và Raid Guild, đều tập trung vào việc tập hợp tài năng lại với nhau để xây dựng hệ sinh thái tiền điện tử. Khách hàng của họ bao gồm các dự án và giao thức tiền điện tử khác cần mọi thứ từ phát triển phần mềm đến thiết kế đồ họa, tiếp thị.

Khi các DAO dịch vụ ban đầu tập trung vào tiền điện tử, người ta có thể hình dung một tương lai nơi Uber được thay thế bởi UberDAO, kết hợp tài xế với khách hàng, đồng thời trả cho tài xế token thể hiện quyền sở hữu trong mạng lưới.

DAO truyền thông

Các DAO truyền thông nhằm mục đích tái tạo lại cách nhà sản xuất nội dung và người xem. Thay vì dựa vào các mô hình doanh thu dựa trên quảng cáo, các DAO này sử dụng cơ chế khuyến khích token để thưởng cho nhà sản xuất và cả người xem.

Ý tưởng về phương tiện truyền thông phi tập trung có từ năm 2013 với podcast “Let’s Talk Bitcoin”, nhưng mãi đến 2021 thì BanklessDAO mới tiên phong thử nghiệm với mô hình này. Bankless là một phương tiện truyền thông tập trung vào Ethereum, sản xuất podcast và bản tin phổ biến. Gần đây, nhóm Bankless đã phát hành token BANK, độc giả có thể đóng vai trò tích cực trong các phương tiện truyền thông và kiếm thêm BANK bằng cách sản xuất nội dung, nghiên cứu, thiết kế đồ họa, dịch bài báo, dịch vụ tiếp thị cũng như bỏ phiếu cho các quyết định quan trọng.

Vào thời điểm mà nhiều người đồng ý rằng mô hình truyền thông dựa trên quảng cáo hiện tại đã bị phá vỡ, các DAO truyền thông đưa ra một giải pháp thay thế hấp dẫn để sắp xếp lại lợi ích giữa độc giả và nhà sản xuất.

DAO trợ cấp, DAO từ thiện

DAO trợ cấp và từ thiện cũng sẽ tiến hành gom vốn ban đầu và triển khai nó cho nhiều nỗ lực khác nhau. Sự khác biệt duy nhất là việc phân bổ được thực hiện mà không có kỳ vọng thu được lợi nhuận tài chính.

Gitcoin là nhà tiên phong của mô hình này, tổ chức Gitcoin cung cấp các khoản tài trợ cho cơ sở hạ tầng mã nguồn mở quan trọng. Tương tự, các giao thức lớn như Uniswap, Compound và Aave có các DAO tài trợ cụ thể cho phép cộng đồng bỏ phiếu về cách kho bạc của họ có thể được triển khai để trả tiền cho các nhà xây dựng và nhà phát triển như thế nào.

Các DAO từ thiện cũng bắt đầu xuất hiện để hình dung lại cách các hoạt động quyên góp từ thiện. Ví dụ: DreamDAO phát hành NFT để gây quỹ trước khi cho phép những người nắm giữ NFT bỏ phiếu về cách các quỹ đó nên được sử dụng như thế nào (tài trợ cho các nhà lãnh đạo dân sự ở Thế hệ Gen Z).

Rào cản của DAO

Bối cảnh hiện tại cho thấy các DAO có thể trở thành tổ chức nguyên thủy của Web3, phát minh lại cách chúng ta quản lý, đầu tư, làm việc, tạo lập và quyên góp. Chúng ta hoàn toàn kỳ vọng rằng các danh mục, số lượng và chất lượng của các DAO sẽ phát triển đáng kể trong tương lai.

Điều đó nói lên rằng họ còn một chặng đường dài phía trước. Còn hiện tại, DAO gặp những rào cản sau:

  • Thiếu sự rõ ràng về luật pháp
  • Thiếu cơ chế điều phối hiệu quả
  • Thiếu cơ sở hạ tầng
  • Hợp đồng thông minh, rủi ro phân mảnh và duy trì sự bền vững

Thiếu sự rõ ràng về luật pháp

Các tập đoàn luôn bắt nguồn từ một địa điểm cụ thể, với quyền tồn tại của họ được ban từ những nhà quản lý thành phố hoặc tiểu bang đó. Thành phố sẽ đặt ra những quy tắc mà những doanh nghiệp phải tuân theo. Trong trường hợp này, các DAO không tồn tại ở bất kỳ nơi nào và không hoạt động giống như các doanh nghiệp truyền thống nên chúng không hoàn toàn phù hợp với các khuôn khổ quy định hiện có.

Khi các quy tắc xung quanh việc thành lập một công ty mới trong khi bảo vệ các thành viên khỏi một số trách nhiệm pháp lý nhất định được xác định rõ ràng, các DAO phải vật lộn với tất cả các loại vấn đề pháp lý và quy định khó khăn. Các token mà DAO phát hành và các hoạt động kế toán sẽ được xử lý như thế nào dưới góc độ thuế? Thu nhập trả cho thành viên DAO phải được báo cáo như thế nào?

Thời gian tới, sự tăng trưởng của các DAO có thể sẽ tập trung hoàn toàn trong lĩnh vực tiền điện tử. Sự phức tạp về mặt pháp lý sẽ tăng lên khi các DAO cố gắng chuyển sang các lĩnh vực truyền thống khác.

Thiếu cơ chế điều phối hiệu quả

Hệ thống phân cấp của công ty tồn tại bởi vì bạn thường cần những người có đủ năng lực để đưa ra các quyết định khó khăn.

Nhiều DAO ngày nay tồn tại theo cấu trúc quản trị hơi thô thiển, nơi 1 token tương đương với 1 phiếu bầu. Trong các DAO lớn hơn với hàng nghìn chủ sở hữu token, điều này có thể dẫn đến các quy trình ra quyết định hỗn loạn trong đó quyền biểu quyết có chức năng “mua quyền lực” hơn là chuyên môn.

Tương tự, những thành viên không được bổ nhiệm nhưng có lượng token cao có thể làm ảnh hưởng quá lớn đối với việc ra quyết định.

Để các DAO thực sự hiệu quả, họ sẽ phải khám phá những tiến bộ trong cấu trúc quản trị, như chuyển sang mô hình quyền hạn được ủy quyền tham gia bỏ phiếu. Trong thời gian tới, có khả năng quản trị DAO sẽ vẫn lộn xộn và hỗn loạn khi họ thử nghiệm các mô hình khác nhau trước khi cuối cùng tìm ra cách hoạt động hoàn hảo.

Thiếu cơ sở hạ tầng

Các công cụ của DAO để quản trị, tính lương, báo cáo, quản lý ngân quỹ, giao tiếp và mọi nguồn lực khác mà các doanh nghiệp hiện đại đang sử dụng vẫn còn non trẻ. Rất may, bối cảnh công cụ DAO hoạt động sâu rộng và có hàng trăm nhóm đang làm việc để giải quyết những thiếu sót này qua nhiều cách tiếp cận.

Hợp đồng thông minh, phân mảnh và rủi ro bền vững.

“The DAO:” DAO đầu tiên trên Ethereum, được thiết kế xoay quanh việc đầu tư mạo hiểm vào năm 2015 bị tấn công và mất 60 triệu USD. Một trường hợp khác, BadgerDAO đánh mất 130 triệu USD trong kho bạc vì lỗi hợp đồng thông minh.

Tương tự, các mạng tiền điện tử lớn nhất có lịch sử bị phân mảnh do sự chia rẽ từ bên trong cộng đồng. Sự phân tách Bitcoin / Bitcoin Cash là do tranh chấp kỹ thuật về kích thước khối. Sự phân tách Ethereum / Ethereum Classic là do bất đồng về cách phản ứng với vụ hack “The DAO” được đề cập ở trên. Thật hợp lý khi nghĩ rằng chúng ta sẽ thấy các DAO lớn nhất phải đối mặt với những khó khăn tương tự.

Ở khía cạnh khác, các DAO đang hoạt động thì “mùa đông tiền điện tử” khác lại đến? Liệu mọi người có tiếp tục hào hứng với DAO khi giá token liên tục giảm?

Hệ thống lại thế giới

Trong khi có rất nhiều trở ngại, các DAO vẫn sẽ đại diện cho một sự thay đổi mô hình trong tổ chức kinh tế thế giới. Nếu Web3 trở thành một internet thuộc sở hữu chung của người dùng, thì các DAO sẽ là cơ sở tổ chức ban đầu mà quyền sở hữu được chia nhỏ và phi tập trung.

Nếu những xu hướng này tiếp tục, một ngày nào đó chúng ta có thể thấy các tổ chức lớn nhất, các công ty mạo hiểm, các phương tiện truyền thông sẽ được xây dựng không dựa trên các hợp đồng pháp lý mà trên các mạng blockchain mở. Các DAO rất có thể vượt LLC để trở thành phương thức tổ chức được ưa thích trong một thế giới ngày càng được số hóa.

Nguồn: từ blog.coinbase.com – DAOs: Social networks that can rewire the world

Coin79 – kênh thông tin thị trường tiền mã hoá đa ngôn ngữ (tiếng Việt, tiếng Anh và tiếng Thái) duy nhất tại Việt Nam, đảm bảo tính cập nhật và chính xác.

Tham Gia Các Cộng Đồng Của Coin79

Hotline Chat Zalo Telegram Group